پرداخت خُرد، نگاهی به گذشته، حال و آینده

پرداخت خرد چیست؟

بسیاری از شما ممکن است برای رفت و آمد روزانه­ ی خود از وسایل نقلیه­ ی عمومی یا تاکسی­ های اینترنتی استفاده کنید، برای خریدن نان هر چند وقت یک بار به نانوایی مراجعه کنید، از سوپر مارکت کالای ضروری مورد نیاز خود را خریداری کنید و یا در جایگاه ­های سوخت به خودروی خود بنزین بزنید. پرداخت هزینه تمامی خدمات و موارد ذکر شده به صورت معمول در دسته پرداخت ­های خُرد قرار می گیرند.

 

تعریف و معیار دقیق پرداخت خرد چیست؟

در پاسخ به این سوال باید اذعان داشت، در­باره ­ی مبلغ دقیق پرداخت خرد میان کارشناسان، اختلاف نظر وجود دارد؛ گروهی پرداخت­ های کمتر از 50 هزار تومان و گروهی دیگر، پرداخت های کمتر از 25 هزار تومان را در دسته پرداخت خرد طبقه بندی می کنند، اما آنچه همه­ ی کارشناسان روی آن اتفاق نظر دارند، پرداخت­ هایی با مبلغ اندک و تعداد دفعات زیاد است که حدود 80 درصد تراکنش های شاپرکی کشور را تشکیل می دهند.

این مدل پرداختی چه معایبی دارد؟

 اسم تاکسی که می ­آید همه یاد پول خرد می­افتیم. باید خوش شانس باشیم که مسافرهای قبلی پول خرد را نبرده باشند که اگر برده باشند، باید غرولند­های آقای راننده را تا پایان مسیر تحمل کنیم و در طول مسیر بر سر باقیمانده کرایه، دچار کشمکش شویم که در نهایت یک نفر ناچاراً کوتاه می آید و البته متضرر. در نانوایی­ ها، قیمت مصوب فروش نان برای مثال 75 تومان است اما آیا ابزاری برای پرداخت دقیق مبلغ­ های این چنینی وجود دارد؟ یکی از راه ­های پرداخت چنین مبالغی، استفاده از کارت های بانکی است. پرداخت به این روش عملاً بار هزینه ­ای بالایی را به بدنه­ ی اقتصادی کشور وارد می­ کند. هزینه های سخت افزاری، زیرساخت های ارتباطی و … همه­ ی این موارد تنها بخشی از آثار پرداخت­ های خرد با استفاده از کارت­ های بانکی  می باشد. تا جایی که بسیاری از بانک ها برای تراکنش­ های خرید کمتر از 10 هزار تومان حتی  پیامک کسر وجه نیز  ارسال نمی ­کنند. همچنین یکی از مشکلات عدیده­ ای که شرکت ­های پرداختی با آن مواجه هستند افزایش چند برابری قیمت رول­ های کاغذی پایانه های فروش است، که با بالا رفتن تعداد تراکنش ­های خرد، شرکت پرداخت متضرر می شود. همه­ ی این ها تنها بخشی از آثار و تبعات پرداخت خرد می­ باشند.

با گسترش تجارت الکترونیک و حجم مبادلات خرد در کشور، نیاز به یک سیستم پرداخت ساده و سریع برای پرداخت ­های کوچک و خرد بیش از گذشته احساس می ­شود. برای حل مشکلاتی از این قبیل، معمولاً در کشورهای توسعه یافته پرداخت­ های خرد از طریق کیف پول­ های کارتی یا موبایلی و مبلغ­ های متوسط از طریق پرداخت­ های کارتی آنلاین و مبلغ­های بالا با استفاده از چک یا حواله­ های الکترونیکی صورت می گیرد.

طی سال­ های اخیر استارت آپ­ های زیادی در کشور جهت رفع این مشکل پا به عرصه گذاشتند و به ارائه ­ی کیف پول­ های الکترونیکی روی آوردند. هرچند درباره این نوآوری ها انتقادهایی مطرح است و اغلب آنها را نسخه های کپی شده از دیگری می دانند، اما به هر حال امروزه نسبت به گذشته اقدامات موثر و عملیاتی محسوسی  صورت گرفته است. برای مثال در شهرهای مشهد و اصفهان راهکارهای بومی پرداخت خرد در سیستم های حمل و نقل شهری  ارائه گردیده و اکنون در حال استفاده می باشد.

شرکت­ های پرداخت هم از این قافله عقب نماندند و روی اپلیکیشن های پرداختی خود سرویس کیف پول را قرار دادند. سال­ ها قبل شهرداری به عنوان یک نهاد issuer  عمل کرد و کارت های مترو و BRT  را ارائه داد؛ این کارت ­ها دسترسی به شبکه­ ی پرداختی نداشتند و به ازای شارژ موجودی­شان به صورت tap and go  استفاده می شدند، همچنین کارت های سوختی که به وسیله کارت بانکی شارژ می شدند از نمونه­ های کیف پول در جهت بهبود پرداخت های خرد بودند.

یکی از ویژگی های کیف پول های الکترونیکی این است که می تواند تراکنش ها را به صورت آفلاین انجام دهد و تمام تراکنش ها را در یک تراکنش آنلاین و به صورت یکجا تجمیع کند و با پذیرنده تسویه کند. از مزایای این روش می توان به سرعت بالای تراکنش اشاره کرد. لازم به یادآوری است، با کمتر شدن تراکنش های آنلاین، دزدی اطلاعات کارت­ های بانکی و فیشنیگ کمتر روی می دهد.

طی چند سال اخیر، کیف پول­ های الکترونیکی اگر چه تعدادشان رو به افزایش بوده، اما آن طور که باید از پذیرندگان کافی برخوردار نبوده اند؛ این مسئله دلایل متعددی می تواند داشته باشد. یکی از این دلایل، مدل اشتباه نظام کارمزد می­ باشد. در نظام پرداخت کشور، کارمزدها به عهده ­ی بانک بوده و تا زمانی که برای مشتری، پرداخت به روش کیف پول نسبت به پرداخت با کارت­ های بانکی ارزش افروده و جذابیتی نداشته باشد، فرآیند پرداخت با کیف پول به سمت توسعه سوق داده نمی شود.

از دلایل دیگر می توان به عدم یکپارچگی پرداخت ­های خرد اشاره کرد. به گونه ای که هر سازمان و ارگان، به صورت جداگانه راهکاری جهت پرداخت­ های خرد ارائه داده اند و به صورت جزیره­ هایی دور از هم، غیرمرتبط و غیرمتصل عمل می­ کنند. این پراکندگی و جزیره­ ای بودن، نیاز به بازنگری و ایجاد یک منبع و مرجع، جهت تجمیع و یکپارچه کردن کیف پول­ ها دارد. از دیگر دلایل عمده­ و اصلی نیز می توان ابعاد فرهنگی این روش را اشاره کرد و تاکید کرد که همچنان باید در این زمینه فرهنگ سازی صورت گیرد و طرح های تبلیغاتی مناسبی برای فراگیری آن در سطح جامعه اجرا شود تا در نهایت استفاده از پرداخت­ های خرد به روش کیف پول گسترش یابد. اقتصاد مبتنی بر فرهنگ در شکل گیری محصول، تاثیر و نقش به سزایی دارد و با اتکا به همین رویکرد می توان در آینده ای نزدیک، شاهد فراگیر شدن استفاده از کیف پول و یا حتی استفاده از راهکارهایی  همچون تشخیص چهره، اثرانگشت، انگشتر یا دستبند NFC  دار و …  جهت پرداخت خرد بود.

پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *